اصغر قندچی؛ مردی که ماک را ایرانی کرد؛ روایتی متفاوت از پدر کامیون‌ سازی ایران!

وقتی صحبت از صنعت کامیون‌سازی ایران می‌شود، نامی که نمی‌توان از آن گذشت اصغر قندچی است؛ مردی خودساخته که از یک دکان کوچک ۹ متری آهنگری در خیابان قزوین، صنعتی را بنا گذاشت که ستون فقرات حمل‌ونقل و سازندگی کشور شد. بسیاری او را به‌درستی پدر کامیون‌ سازی ایران می‌دانند.

پدر کامیون‌ سازی ایران و تولد ماک ایران کاوه

داستان قندچی زمانی شروع شد که در سال ۱۳۴۲، مهندس رضا نیازمند معاون وقت وزارت صنایع و یکی از کارشناسان وزارتخانه، در پی دستور مستقیم شاه مأمور شدند هرچه زودتر تولید یک خودرو در داخل ایران را عملی کنند. جست‌وجوها آن‌ها را به مکانیکی‌های خیابان قزوین رساند؛ جایی که از مردی به نام «اوس اصغر» یاد می‌شد. بازدید آن‌ها از کارگاه قندچی با شگفتی همراه بود؛ شاسیِ کشیده‌شده‌ی یک ماک، قطعات دست‌ساز و اتاق کامیونی که بدون نقشه و تنها با تجربه ساخته شده بود، همان چیزی بود که وزارت صنایع به‌دنبالش می‌گشت و از همان‌جا مسیر ایران‌کاوه و تولید ماک ایرانی هموار شد.

قندچی با تکیه بر تجربه عملی، نه تحصیلات آکادمیک، دست به تغییرات اساسی زد:

• تقویت قطعات تا ۲۰ درصد برای جلوگیری از شکستگی
• بلندتر کردن شاسی برای جاده‌های خاکی و کوهستانی
• ساخت اتاق، باک سوخت بزرگ‌تر و قطعات یدکی در داخل کشور
• استفاده از موتورهای قدرتمند و قابل‌اعتماد (مانند کومنز)

در روزگاری که فاصله پمپ‌بنزین‌ها در جاده‌ها زیاد بود، ابتکار نصب باک سوخت با ظرفیت بالاتر باعث شد کامیون‌های ماک دیرتر نیاز به سوخت‌گیری داشته باشند؛ راه‌حلی ساده اما حیاتی که نشان از درک عمیق او از نیاز واقعی کشور داشت.

نوآوری‌های قندچی آن‌قدر جدی بود که توجه شرکت ماک آمریکا را جلب کرد. او به‌چهره‌ای شناخته‌شده در صنعت تبدیل شد؛ تا جایی که برای ثبت سفارش، از فرودگاه‌های آمریکا با هلی‌کوپتر به کارخانه‌ها منتقل می‌شد. سرانجام نمایندگی تولید ماک در ایران به او واگذار شد. 

با حمایت وزارت صنایع، کارخانه «ایران‌کاوه» شکل گرفت؛ نامی که از کاوه آهنگر، نماد استقلال و صنعت ایرانی برگرفته شده است. این کارخانه به مساحتی حدود ۲۵۰ هزار متر مربع رسید و در اوج فعالیت، بیش از دو هزار کارگر در آن مشغول بودند. کامیون‌های ایران‌کاوه نه‌تنها ارزان‌تر از نمونه‌های وارداتی بودند، بلکه به‌دلیل کیفیت بالا و دسترسی سریع به قطعات یدکی، محبوبیت بیشتری داشتند. بعضی مشتریان تا شش ماه در صف تحویل می‌ماندند.

کامیون‌هایی که کشور را ساختند

کامیون‌های ماکِ ساخت قندچی، بار اصلی پروژه‌های عمرانی، راه‌سازی و صنعتی کشور را به دوش کشیدند. شگفت‌انگیز است که بسیاری از این کامیون‌ها پس از هفت دهه هنوز در جاده‌های ایران در حال ترددند؛ رکوردی کم‌نظیر در صنعت خودرو.

کامیون‌ ماک تولید ایران کاوه معمولاً در کلاس کشنده‌های سنگین جاده‌ای قرار می‌گرفتند و با شاسی نردبانی ضخیم از فولاد سنگین، توانایی حمل بارهای ۳۰ تا ۴۰ تن و حتی بیشتر را داشتند. این شاسی‌ها پیچ نمی‌خوردند و ترک برنمی‌داشتند، بنابراین برای جاده‌های ناهموار ایران مناسب بودند.

ماندن، وقتی رفتن ساده‌ بود

در سال ۱۳۵۷ و هم‌زمان با وقوع انقلاب، بسیاری از فعالان بزرگ صنعت ایران کشور را ترک کردند، اما پدر کامیون‌ سازی ماندن را انتخاب کرد. اما متاسفانه کارخانه ایران‌کاوه که با سال‌ها تلاش و از صفر ساخته بود، از او گرفته شد و عملاً از مدیریت و مالکیت کنار گذاشته شد، اما قندچی نه کشور را ترک کرد و نه دست از کار کشید.
پس از انقلاب، اصغر قندچی در گاراژ قدیمی خود در خیابان قزوین مشغول تعمیر کامیون‌های ماک بود؛ با آغاز جنگ تحمیلی، کشور با کمبود جدی تانک‌بر برای جابه‌جایی تجهیزات سنگین روبه‌رو شد. در شرایطی که گفته می‌شد امکاناتی وجود ندارد، نام قندچی بار دیگر مطرح شد؛ به‌عنوان تنها کسی که می‌توانست این گره را باز کند.

او نه‌تنها تانک‌برهای موجود را بازسازی و آماده کرد، بلکه وقتی اعلام شد بودجه‌ای در کار نیست، هزینه‌ها را شخصاً پرداخت. مشکل دود زیاد تانک‌برهای روسی ـ که خطر شناسایی توسط دشمن را بالا می‌برد ـ نیز با ابتکار او حل شد؛ قندچی با تعویض موتور و واردات آن با هزینه شخصی، این خودروها را به ماشین‌هایی کارآمد و ایمن تبدیل کرد. به گفته فرماندهان جنگ، این اقدام نقش مؤثری در احیای توان لجستیکی جبهه‌ها داشت؛ خدمتی که بعدها با لوح تقدیر از سوی دفتر امام خمینی از او قدردانی شد. قندچی خود این کار را وظیفه می‌دانست: دفاع از کشوری که همه عمرش را صرف ساختن آن کرده بود.

میراث یک صنعتگر

پدر کامیون‌ سازی ایران نه با رانت نه با سرمایه کلان شروع کرد. او از شاگردی، با دست‌های پینه بسته و بدن خسته، به جایی رسید که صنعتی ملی را پایه‌گذاری کرد. مدیری که خود لباس کار می‌پوشید، کارگر تربیت می‌کرد، میان فرزند و کارگر تفاوتی نمی‌گذاشت و باور داشت کارگر سرمایه است.

امروز، گاراژ قدیمی او در خیابان قزوین خاموش است، اما صدای موتور ماک‌هایی که هنوز در جاده‌های ایران می‌غُرند، بهترین گواه است بر اینکه تاریخ صنعتی ایران، نام اصغر قندچی را فراموش نخواهد کرد.

شما چه خاطره‌ای از این کامیون‌های پرابهت دارید یا چه نظری درباره نقش بی‌بدیل اوس اصغر در توسعه حمل‌ونقل ایران دارید؟ دیدگاه‌ها و تجربیات خود را در بخش نظرات با ما و دیگر مخاطبان باکامیون به اشتراک بگذارید.