زنگ خطر کمبود راننده کامیون در ایران؛ چه بلایی بر سر رانندگان پایه یک آمده؟

کمبود راننده کامیون در ایران دیگر فقط یک نگرانی برای آینده نیست. فشار هزینه‌ها، سهمیه‌بندی سوخت، گرانی قطعات و فرسودگی کامیون‌ها انگیزه بسیاری از رانندگان پایه یک را برای ادامه این شغل کم کرده است. راننده‌ای که باید ساعت‌ها در جاده باشد، با صف سوخت و هزینه‌های سنگین تعمیر و نگهداری کنار بیاید و در نهایت کرایه‌ای دریافت کند که همگام با هزینه‌های واقعی زندگی و کامیون افزایش پیدا نکرده، با یک سؤال جدی روبه‌رو است: ادامه این شغل تا کجا امکان‌پذیر است؟

چه دلایلی سبب کمبود راننده کامیون در ایران شده است؟

رانندگی کامیون فقط نشستن پشت فرمان و جابه‌جایی بار نیست. راننده با هزینه‌های سنگین نگهداری خودرو، قیمت بالای قطعات و لاستیک، سوخت، تعمیرات و مشکلات مسیر روبه‌رو است. در چنین شرایطی، وقتی درآمد راننده با افزایش هزینه‌های واقعی خودرو و زندگی هماهنگ نباشد، ادامه این شغل به یک تصمیم سخت اقتصادی تبدیل می‌شود. دلایل بسیاری سبب کمبود راننده کامیون در ایران شده‌اند که در ادامه به برخی از آن‌ها و شمکلات حمل‌ونقل اشاره کرده‌ایم:

مشکل	فشار واردشده به راننده
کمبود سهمیه سوخت	معطلی و از دست رفتن زمان کاری
کیفیت پایین گازوئیل	افزایش استهلاک و خرابی قطعات
افزایش قیمت لاستیک و قطعات	سنگین‌تر شدن هزینه نگهداری کامیون
رشد ناکافی کرایه‌ها	ناهماهنگی درآمد با هزینه‌های خودرو و زندگی
فرسودگی ناوگان	افزایش تعمیرات و مصرف سوخت
قیمت بالای کامیون‌های جدید	دشوار شدن نوسازی خودرو
سختی و دوری از خانواده	کاهش جذابیت شغل برای نسل جوان
مشکلات بیمه و رفاهی	کاهش امنیت مالی و اجتماعی

بحران سوخت؛ راننده هم در صف می‌ماند و هم هزینه خرابی می‌دهد

کمبود سهمیه و صف‌های طولانی در جایگاه‌های بین‌شهری، ساعت‌های زیادی از زمان و توان عملیاتی ناوگان را از بین می‌برد. راننده‌ای که باید بار را به مقصد برساند، بخشی از زمان کاری خود را در صف سوخت سپری می‌کند. از طرف دیگر کیفیت پایین گازوئیل و میزان بالای ناخالصی و گوگرد در بخشی از سوخت توزیعی، نگرانی دیگری برای ناوگان ایجاد کرده است. ورود چنین سوختی به موتور کشنده‌های مدرن می‌تواند باعث خرابی زودرس سیستم سوخت‌رسانی و افزایش استهلاک قطعات شود.

کرایه کامیون با هزینه‌های راننده هماهنگ نیست

مشکل بعدی کمبود راننده کامیون در ایران، فاصله میان درآمد و هزینه است. نرخ‌های کرایه بر اساس شاخص تن کیلومتر، همگام با تورم واقعی و هزینه‌های سنگین نگهداری خودرو رشد نکرده است. در مقابل، قیمت قطعات یدکی و اقلام مصرفی مانند لاستیک و روغن افزایش قابل توجهی داشته است. برای راننده، این یعنی درآمدی که باید صرف زندگی، تعمیرات و نگهداری کامیون شود، دیگر مانند گذشته توان پوشش این هزینه‌ها را ندارد. خرید یک جفت لاستیک استاندارد یا انجام تعمیر اساسی موتور می‌تواند هزینه‌ای سنگین برای راننده ایجاد کند؛ هزینه‌ای که تأمین آن ممکن است به درآمد چندین ماه کار مداوم نیاز داشته باشد.

از سوی دیگر، وجود واسطه‌گری و کمیسیون‌های غیرقانونی در برخی پایانه‌ها نیز می‌تواند سهم واقعی راننده از کرایه را کاهش دهد. در چنین شرایطی، اگر درآمد ماهانه حتی نتواند هزینه استهلاک کامیون را پوشش دهد، طبیعی است که ادامه این شغل برای بخشی از رانندگان به یک فشار اقتصادی جدی تبدیل شود.

گرانی کامیون؛ دلیل اصلی کمبود راننده کامیون در ایران

یکی از دلایل اصلی کمبود راننده کامیون در ایران، هزینه‌های بالای خرید و فروش کامیون و موانع موجود در مسیر واردات خودروهای استاندارد است. این موارد باعث شده نوسازی ناوگان برای بسیاری از رانندگان دست‌نیافتنی باشد. پس یکی از خطرناک‌ترین بخش‌های این ماجرا، دشوار شدن ورود نیروی جوان به حرفه رانندگی کامیون است. یک جوانی که بخواهد وارد حرفه رانندگی سنگین شود، باید با سرمایه بسیار زیادی وارد این بازار شود. سرمایه‌ای که تأمین آن برای بسیاری از افراد امکان‌پذیر نیست. از طرف دیگر، کار کردن با کامیون‌های بسیار قدیمی نیز با خستگی بیشتر و خطرات جاده‌ای همراه است.

بیش از یک سوم کشنده‌ها و کامیون‌های فعال در جاده‌های ایران فرسوده هستند و مصرف سوخت بالایی دارند. وقتی امکان نوسازی ناوگان محدود باشد و قیمت کامیون‌های صفر کیلومتر نیز بالا باشد، راننده ناچار است مدت بیشتری با کامیون قدیمی کار کند. اما کامیون فرسوده فقط یک وسیله نقلیه قدیمی نیست. هزینه نگهداری، تعمیرات و استهلاک آن نیز می‌تواند فشار بیشتری به راننده وارد کند.

جوان‌ها چرا از رانندگی کامیون فاصله گرفته‌اند؟

سختی کار، دوری طولانی از خانواده، نبود پوشش‌های بیمه‌ای مناسب و مشکلات اقتصادی، از جمله دلایل کاهش استقبال جوانان از این حرفه هستند. نسل جدید وقتی می‌بیند ورود به این شغل به سرمایه سنگین نیاز دارد اما امنیت مالی و اجتماعی متناسب با این سرمایه‌گذاری وجود ندارد، انگیزه کمتری برای انتخاب آن پیدا می‌کند. و این عوامل به مشکل کمبود راننده کامیون در ایران دامن میزند.

اگر تعداد رانندگان فعال کاهش پیدا کند، مسئله فقط کمبود راننده کامیون در ایران و در جاده‌ها نخواهد بود. کامیون‌ها برای جابه‌جایی کالا به راننده نیاز دارند. اگر در آینده تعداد کامیون‌های آماده به کار بیشتر از تعداد رانندگان باشد، بخشی از ظرفیت ناوگان عملاً بلااستفاده می‌ماند. پیامد این اتفاق می‌تواند در زنجیره تأمین کالا دیده شود. بنادر ممکن است در تخلیه و جابه‌جایی بارهای وارداتی با مشکل روبه‌رو شوند و کارخانه‌ها نیز برای دریافت مواد اولیه با چالش مواجه شوند. در نهایت، اگر انتقال کالا با اختلال مواجه شود، آثار آن فقط متوجه راننده و صاحب کامیون نخواهد بود. وقتی هزینه راننده شدن آن‌قدر بالا رفته که راننده‌ها یکی‌یکی از این شغل فاصله می‌گیرند، چه کسی قرار است فردا پشت فرمان کامیون‌ها بنشیند و بار کشور را جابه‌جا کند؟ آیا دولت برنامه‌ای برای مبارزه با این مشکل دارد؟

بیشتر بخوانید؛ افزایش 20 درصدی قیمت محصولات زامیاد؛ نیسان 2 میلیارد و کامیونت باراد 6.5 میلیارد شد

دفاع از حقوق راننده و حل مشکلات این قشر فقط حمایت از یک صنف نیست، حمایت از ادامه فعالیت شبکه حمل‌ونقل کشور است. باکامیون، صدای رانندگان و رسانه اول حمل‌ونقل است. رسانه‌ای که تلاش می‌کند مشکلات، دغدغه‌ها و مطالبات رانندگان کامیون و فعالان حمل‌ونقل جاده‌ای را بدون واسطه به گوش مسئولان برساند.