تاریخچه ریتاردر کامیون؛ ریتاردر گیربکس بهتر است یا ریتاردر موتور؟

وقتی یک کشنده با بار کامل حدود ۴۰ تن وزن دارد، کنترل آن در یک سراشیبی کوهستانی دیگر فقط با ترمز معمولی شوخی‌بردار نیست. اینجا همان جایی است که ریتاردر کامیون اهمیت پیدا می‌کند. سیستمی که سال‌هاست برای کنترل بهتر ماشین‌های سنگین و کاهش فشار روی ترمزها توسعه پیدا کرده است. شاید جالب باشد بدانید ریتاردرهای امروزی نتیجه سال‌ها آزمون و خطا هستند. از یک دریچه ساده مقابل خروجی اگزوز گرفته تا مدل‌های هیدرودینامیکی و الکترومغناطیسی و در نهایت ریتاردرهای موتور و گیربکس. آیا هر ریتاردری که روی یک کامیون نصب شده، واقعاً انتخاب بهتری برای راننده است؟ اگر شما بخواهید بین کامیونی با ریتاردر موتور و کامیونی با ریتاردر گیربکس انتخاب کنید، کدام را انتخاب می‌کنید؟

ویدئو تاریخچه ریتاردر و تفاوت مدل‌های مختلف آن

در ویدئو زیر جزئیات دقیق تاریخچه ریتاردر کامیون و تفاوت مدل‌های مختلف آن قابل مشاهده است:

ریتاردر کامیون از کجا آمد و چرا اصلاً ساخته شد؟

بعد از جنگ جهانی اول، نیاز به جابه‌جایی بارهای سنگین بیشتر شد. مهندسان با یک مشکل جدی روبه‌رو بودند؛ ماشین‌های سنگین باید بتوانند در مسیرهای مختلف، از جاده صاف گرفته تا مسیرهای کوهستانی و سراشیبی، بار خود را کنترل کنند. به مرور مشخص شد که ترمز به‌تنهایی برای کنترل چنین وزن سنگینی کافی نیست و باید سیستم دیگری در کنار آن وجود داشته باشد تا فشار واردشده به ترمزها کمتر شود. به این ترتیب، بعد از جنگ جهانی اول و تقریباً در اوایل دهه ۱۹۳۰ میلادی، نخستین نمونه‌های ریتاردر کامیون به وجود آمدند. البته ریتاردرهای اولیه با مدل‌هایی که امروز روی کامیون‌ها دیده می‌شوند تفاوت زیادی داشتند. در جدول زیر نسل‌های مختلف ریتاردر را مشاهده می‌کنید:

نوع ریتاردر	نحوه عملکرد	ویژگی
ریتاردرهای اولیه	دریچه‌ای مقابل خروجی اگزوز قرار می‌گرفت و با تجمع هوای خروجی، موتور را به اصطلاح خفه می‌کرد تا انرژی منتقل‌شده به چرخ‌ها کمتر شود.	نسل اولیه؛ عملکرد مورد انتظار را نداشتند و کامیون‌ها همچنان در سراشیبی‌ها دچار مشکل می‌شدند.
ریتاردر هیدرودینامیکی	مایعی وارد گیربکس می‌شد و بخشی از انرژی قبل از رسیدن به چرخ‌ها کنترل می‌شد.	نسل پیشرفته‌تر ریتاردرها نسبت به مدل‌های اولیه.
ریتاردر الکترومغناطیسی	با استفاده از سیم‌پیچ و میدان مغناطیسی، نیرویی خلاف حرکت گیربکس یا موتور ایجاد می‌کرد.	به دلیل وزن زیاد، نیاز به برق و باتری بزرگ‌تر و مشکل حرارت، به مرور کنار گذاشته شد.
ریتاردر موتور	با کنترل مسیر خروجی موتور، انرژی و حرکت موتور را کنترل می‌کند.	استهلاک بیشتری دارد چون موتور بخش حساس‌تری از کامیون است.
ریتاردر گیربکس	با ورود روغن با چگالی بالا به گیربکس، بخشی از انرژی در روغن مصرف و بخشی به گرما تبدیل می‌شود.	استهلاک پایین‌تر و هزینه کمتری برای خودرو دارد و طرفداران بیشتری دارد.

اولین ریتاردرها چگونه کار می‌کردند؟

در نسل‌های اولیه ریتاردر کامیون، یک دریچه ساده در مقابل مسیر خروجی اگزوز قرار می‌گرفت. این دریچه باعث می‌شد هوای خروجی در همان قسمت تجمع پیدا کند. نتیجه این بود که موتور به اصطلاح خفه می‌شد و انرژی‌ای که قرار بود به چرخ‌ها منتقل شود، کاهش پیدا می‌کرد. در نتیجه، راننده نیاز کمتری به استفاده از ترمز داشت و دیسک‌های ترمز نیز کمتر تحت فشار قرار می‌گرفتند. اما این راهکار نتوانست تمام مشکلات را حل کند.

با گذشت زمان مشخص شد عملکرد این نسل از ریتاردرها آن چیزی نیست که انتظار می‌رود. کامیون‌ها همچنان در سراشیبی‌ها دچار مشکل می‌شدند و تصادف‌ها ادامه داشت. برای رانندگانی که در جاده‌های کوهستانی تردد می‌کردند، سراشیبی همچنان یکی از سخت‌ترین بخش‌های مسیر بود. بنابراین مهندسان دوباره به دنبال راهی بهتر رفتند.

ریتاردر هیدرودینامیکی کامیون چیستند؟

نسل بعدی ریتاردر کامیون با استفاده از سیستم هیدرودینامیکی طراحی شدند. در این مدل، مایعی وارد گیربکس می‌شد و باعث می‌شد عملکرد سیستم انتقال قدرت تغییر کند. به زبان ساده، انرژی پیش از آنکه به چرخ‌ها برسد، کنترل می‌شد. بخشی از انرژی‌ای که قرار بود به چرخ‌ها منتقل شود، در این فرآیند کنترل می‌شد و در نتیجه امکان کنترل بهتر حرکت ماشین فراهم می‌شد. این تغییر، گام مهمی در مسیر توسعه ریتاردرها بود؛ اما داستان این سیستم باز هم ادامه داشت.

ریتاردر الکترومغناطیسی چگونه کار می‌کردند؟

با گسترش سیستم‌های الکترونیکی، مهندسان به فکر استفاده از این فناوری در ریتاردرها افتادند. در ریتاردرهای الکترومغناطیسی، سیم‌پیچ‌های قدرتمندی وجود داشت که هنگام نیاز راننده می‌توانستند یک قطعه فلزی را به آهنربایی قوی تبدیل کنند. این میدان مغناطیسی در خلاف جهت حرکت گیربکس یا موتور ایجاد می‌شد و نیرویی مخالف حرکت ایجاد می‌کرد. اما این سیستم با مشکلاتی روبه‌رو شد و به مرور از چرخه ریتاردر کامیون‌ها کنار رفت. اما چرا ریتاردر الکترومغناطیسی کنار گذاشته شد؟ این سیستم سه مشکل اصلی داشت:

• وزن زیادی داشت و در نتیجه بخشی از ظرفیت حمل بار را به خودش اختصاص می‌داد.
• به برق بیشتری نیاز داشت و بنابراین به باتری‌های بزرگ‌تری احتیاج پیدا می‌کرد.
• حرارت تولیدشده گاهی از کنترل خارج می‌شد.

این سیستم تا حدی روی اتوبوس‌های قدیمی مورد استفاده قرار گرفت، اما به مرور از صحنه ریتاردرها کنار رفت.

ریتاردر کامیون موتور و ریتاردر گیربکس چه تفاوتی دارند؟

در خودروهای اروپایی، وجود ریتاردر موتور یا گیربکس ارتباط مستقیمی با قیمت خودرو دارد. از طرف دیگر، حتی سازندگان کامیون‌های چینی نیز به مرور به سمت استفاده از ریتاردر گیربکس در نسخه‌های مختلف محصولات خود رفته‌اند. دلیل این موضوع را باید در نوع عملکرد و میزان استهلاک این دو سیستم جست‌وجو کرد. اما ریتاردر موتور بهتر است یا ریتاردر گیربکس؟ در جدول زیر تفاوت این دو نوع ریتاردر کامیون را مشاهده می‌کنید:

ویژگی	ریتاردر موتور	ریتاردر گیربکس
محل اثرگذاری	روی موتور و مسیر خروجی آن	روی گیربکس و سیستم انتقال قدرت
نحوه عملکرد	با کنترل مسیر خروجی موتور، انرژی و حرکت را کنترل می‌کند	با ورود روغن با چگالی بالا به گیربکس، بخشی از انرژی را کنترل می‌کند
نوع سیستم	نسل جدیدتر همان سیستم‌های اولیه کنترل خروجی موتور	مبتنی بر سیستم هیدرودینامیکی
میزان استهلاک	طبق متن، استهلاک بالاتری دارد	طبق متن، استهلاک پایین‌تری دارد
ریسک آسیب	چون موتور بخش حساس‌تری از کامیون است، آسیب به آن می‌تواند خسارت بیشتری ایجاد کند	طبق متن، آسیب و استهلاک کمتری نسبت به مدل موتور دارد
هزینه برای خودرو	می‌تواند هزینه بیشتری ایجاد کند	در نهایت هزینه کمتری برای خودرو ایجاد می‌کند
محبوبیت بین رانندگان	طرفداران کمتری دارد	طرفداران بیشتری دارد
دلیل ترجیح	استهلاک بالاتر و هزینه بالای تعمیر موتور	استهلاک پایین‌تر و هزینه کمتر گیربکس

ریتاردر گیربکس چگونه کار می‌کند؟

ریتاردر گیربکس از همان سیستم هیدرودینامیکی استفاده می‌کند. در این سیستم، روغنی با چگالی بالا وارد گیربکس می‌شود. حرکت این روغن باعث می‌شود گیربکس تحت فشار قرار بگیرد و بخشی از انرژی‌ای که قرار بود به چرخ‌ها منتقل شود، صرف حرکت در روغن شود. بخشی از این انرژی نیز به انرژی گرمایی تبدیل می‌شود. در نتیجه، انرژی پیش از رسیدن به چرخ‌ها کنترل می‌شود و سیستم می‌تواند به کنترل حرکت کامیون کمک کند.

ریتاردر موتور چگونه کار می‌کند؟

ریتاردرهای موتور را می‌توان نسل‌های جدیدتر همان سیستم‌های ابتدایی دانست؛ همان سیستم‌هایی که در ابتدا با بستن مسیر خروجی موتور تلاش می‌کردند حرکت و انرژی موتور را کنترل کنند. اما یک تفاوت مهم وجود دارد. موتور بخش حساس‌تری از کامیون نسبت به گیربکس محسوب می‌شود. به همین دلیل، ریتاردر موتور استهلاک بیشتری دارد و آسیب به موتور می‌تواند خسارت بیشتری برای کامیون ایجاد کند. در مقابل، ریتاردر گیربکس استهلاک پایین‌تری دارد و در نهایت می‌تواند هزینه کمتری برای خودرو ایجاد کند. همین موضوع یکی از دلایلی است که باعث شده ریتاردر گیربکس طرفداران بیشتری در میان رانندگان داشته باشد.

از ریتاردر کامیون قدیمی تا کامیون‌های امروزی

مسیر تکامل ریتاردر کامیون نشان می‌دهد که این سیستم از یک راهکار ساده برای کنترل خروجی موتور شروع شد و بعد به نمونه‌های هیدرودینامیکی و الکترومغناطیسی رسید. هر نسل با یک هدف ساخته شد: کمک به کنترل بهتر ماشین سنگین و کاهش وابستگی به ترمز معمولی. اما همه این راهکارها موفق نبودند. امروز نیز تفاوت ریتاردر موتور و گیربکس همچنان برای رانندگان اهمیت دارد. به‌خصوص زمانی که بحث استهلاک، هزینه نگهداری و عملکرد کامیون در سراشیبی‌ها مطرح می‌شود. به نظر شما ریتاردر موتور بهتر است یا ریتاردر گیربکس؟ اگر قرار باشد بین کامیونی با ریتاردر موتور و کامیونی با ریتاردر گیربکس انتخاب کنید، کدام را برای کار خودتان ترجیح می‌دهید؟

بیشتر بخوانید؛ محدودیت جدید رانندگان نفتکش‌ها؛ ورود رانندگان بالای 60 سال به پالایشگاه تهران ممنوع شد

باکامیون رسانه‌ای برای رانندگان و فعالان حمل‌ونقل جاده‌ای است که تازه‌ترین اخبار، مشکلات و اتفاقات حوزه خرید کامیون و ماشین‌های سنگین را دنبال می‌کند. هدف باکامیون، رساندن صدای رانندگان و پیگیری موضوعاتی است که مستقیماً با کار و زندگی آنها ارتباط دارد.