تنها 23 درصد هزینه نگهداری آزادراه‌ها از عوارض تأمین می‌شود؛ پول عوارض کجاست؟

مدیرکل دفتر امور آزادراه‌های سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای اعلام کرد که طول آزادراه‌های ایران بیش از ۳۱۳۰ کیلومتر است و نقش حیاتی در حمل‌ونقل جاده‌ای کشور دارند. اما واقعیت تلخ این است که تنها ۲۳ درصد از هزینه نگهداری آزادراه‌ها از عوارض تأمین می‌شود. افت وصول عوارض الکترونیکی، تهدیدی جدی برای کیفیت آزادراه‌هاست و احتمال بازگشت به عوارض‌گیری دستی را افزایش داده است. در چنین شرایطی، پروژه‌های آزادراهی مشارکتی با مشکلات جدی روبه‌رو شده و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی روزبه‌روز دلسردتر می‌شوند. از سوی دیگر، بسیاری از رانندگان نیز از میزان عوارض گله‌مند هستند چرا که معتقدند اکثر آزادراه‌ها فاقد امکانات اساسی مانند روشنایی مناسب و آسفالت استاندارد هستند. حال سوال مهم این است: هزینه عوارض دریافتی دقیقاً کجا صرف می‌شود؟

وضعیت آزادراه‌های کشور و سهم دولت و بخش خصوصی

در حال حاضر ۳۱۳۰ کیلومتر آزادراه فعال در کشور وجود دارد که ۹۳۰ کیلومتر آن تحت مدیریت دولت و ۲۲۰۰ کیلومتر دیگر توسط بخش خصوصی اداره می‌شود. آزادراه‌ها شریان حیاتی حمل‌ونقل جاده‌ای ایران هستند و کوچک‌ترین اختلال در تأمین منابع مالی، کیفیت و ایمنی این مسیرها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. آزادراه‌های پرتردد مانند تهران–قم و تهران–ساوه نیز در آستانه اشباع ظرفیت قرار دارند و برنامه‌های توسعه‌ای برای روان‌سازی ترافیک و افزایش ظرفیت آنها در حال اجرا است.

هزینه نگهداری آزادراه‌ها از عوارض

برآوردها نشان می‌دهد هزینه نگهداری هر کیلومتر آزادراه سالانه بین ۶ تا ۸ میلیارد تومان است. مدیرکل دفتر امور آزادراه های سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای اعلام کرده‌است که هزینه نگهداری آزادراه‌ها از عوارض تنها ۲۳ درصد از هزینه‌های واقعی خواهد بود. هزینه نگهداری از سال‌های ابتدایی بهره‌برداری اندک است، اما پس از سال سوم به بعد و تا زمان بهسازی، هزینه‌ها به صورت قابل توجهی افزایش می‌یابد. این شکاف مالی موجب کاهش کیفیت نگهداری و بهسازی آزادراه‌ها و دلسردی سرمایه‌گذاران بخش خصوصی می‌شود. نگهداری آزادراه‌ها شامل فعالیت‌هایی مانند خط‌کشی، لکه‌گیری، درزگیری، بهسازی و نگهداری زمستانی است و برای برنامه‌ریزی مالی، دوره ۱۰ ساله در نظر گرفته می‌شود.

چالش‌های وصول عوارض الکترونیکی

صباغ زاده به عنوان مدیرکل دفتر امور آزادراه های سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای گفت که حذف دریافت عوارض دستی و جایگزینی آن با سیستم عوارض الکترونیکی، هرچند تردد را آسان کرده، اما درآمد آزادراه‌ها کاهش چشمگیری یافته است. پس ما با مشکل تامین هزینه نگهداری آزادراه‌ها از عوارض روبه‌رو شده‌ایم چراکه تنها حدود ۳۵ درصد از عوارض به صورت ماهانه وصول می‌شود و حدود ۳۵۰۰ میلیارد تومان بدهی عوارض آزادراهی باقی مانده است. این کاهش وصول، انگیزه سرمایه‌گذاران را برای مشارکت در پروژه‌های آزادراهی کاهش داده و تهدیدی جدی برای توسعه شبکه آزادراهی کشور ایجاد کرده است.

چالش سرمایه‌گذاری و بازده اقتصادی

سرمایه‌گذاری در آزادراه‌ها با تورم بالا و نرخ عوارض پایین، بازده مناسبی ندارد. هزینه ساخت هر کیلومتر آزادراه به حدود ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلیارد تومان رسیده و نرخ سود مشارکتی دولت تنها ۲۲ تا ۲۴ درصد است. این شکاف درآمدی موجب افزایش دوره بازگشت سرمایه و کاهش انگیزه سرمایه‌گذاران می‌شود.

بیشتر بخوانید: سامانه هوشمند سهپات رونمایی شد؛ تصادفات جاده‌ای ایران زیر ذره‌بین فناوری

نظر شما در مورد هزینه نگهداری آزادراه‌ها از عوارض چیست؟

طبق صحبت‌های جناب صباغ زاده به عنوان مدیرکل دفتر امور آزادراه های سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای، عدم وصول منظم عوارض و منابع مالی ناکافی، تهدیدی جدی برای کیفیت نگهداری و بهره‌برداری از آزادراه‌ها است. حال سوال ما از شما رانندگان و فعالان عرصه خرید کامیون و حمل‌ونقل است:

به نظر شما آیا هزینه نگهداری آزادراه‌ها از عوارض تامین نمی‌شود؟ آیا از میزان عوارض و کیفیت آزادراه‌ها راضی هستید؟