چرا هنوز نیسان و بنز ایران خودرو تولید می‌شود؟! نگاهی به سیاست‌های خودروسازی ایران

در عصری که صنعت خودروسازی جهان با شتاب به سمت خودروهای برقی، هوشمند و پاک حرکت می‌کند، همچنان در ایران شاهد تولید خودروهایی هستیم که ریشه طراحی آن‌ها به دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی بازمی‌گردد. دو نمونه شاخص از این وضعیت، نیسان آبی ساخت شرکت زامیاد (زیرمجموعه سایپا) و کامیون‌های بنز تولید ایران‌خودرو دیزل هستند. سؤال اصلی این است: چرا هنوز نیسان و بنز ایران خودرو تولید می‌شود؟ پاسخ این سؤال را باید در دل ترکیبی از عوامل اقتصادی، ساختاری، سیاسی و نیاز بازار جست‌وجو کرد.

چرا هنوز نیسان و بنز ایران خودرو تولید می‌شود؟

اگر برای شما نیز سوال است که با وجود فناوری‌های جدید، تغییر استانداردهای جهانی و فشارهای زیست‌محیطی، چرا تولید این وسایل نقلیه قدیمی در ایران ادامه دارد؟ موارد زیر را مطالعه فرمایید.

 بخش اول: نیسان آبی؛ وانت بی‌زمان

ریشه‌ها و تاریخچه نیسان آبی

نیسان آبی همان مدل Nissan Junior JN106 است که از دهه ۱۳۵۰ شمسی به خط تولید ایران آمد. این خودرو که توسط شرکت ژاپنی نیسان طراحی شده بود، در ایران تحت لیسانس و سپس بدون لیسانس توسط شرکت زامیاد تولید شد.

 در دهه ۱۳۷۰ تولید آن با تغییرات اندکی در ظاهر و موتور ادامه یافت و تا امروز نیز با نام «وانت زامیاد» در حال تولید است.

چرا تولید نیسان آبی ادامه دارد؟

نیاز بازار کارگری و روستایی؛ نیسان آبی خودرویی است که با استهلاک پایین، توان حمل بار بالا (بیش از ۲ تن، حتی اگر رسمی ۱.۷۵ تن باشد!)، و قابلیت تعمیر در هر تعمیرگاه محلی، به‌ویژه در مناطق روستایی و کارگاهی، بسیار محبوب است.

نبود جایگزین اقتصادی؛ هیچ وانت دیگری در بازار ایران نتوانسته همان نسبت قیمت به ظرفیت و دوام را ارائه دهد. مدل‌هایی مثل وانت آریسان، کارا، یا پادرا نتوانسته‌اند جای این وانت را بگیرند.

 تولید داخلی و دسترسی به قطعات؛ بیش از ۹۰٪ قطعات نیسان آبی در داخل کشور تولید می‌شود. این موضوع باعث کاهش وابستگی به واردات و حفظ اشتغال در زنجیره تأمین شده است.

 هزینه پایین تولید برای خودروساز؛ برای زامیاد، تولید این وانت، به‌دلیل زیرساخت آماده و قطعات موجود، سودآور و کم‌ریسک است.

انتقادها و تلاش برای توقف تولید نیسان

بارها نهادهای نظارتی، مانند سازمان ملی استاندارد و پلیس راهور، خواستار توقف تولید نیسان آبی به دلایلی چون؛ مصرف سوخت بالا، نداشتن ایربگ و ترمز  ABS، ایمنی بسیار پایین در تصادف و آلایندگی شدید شده‌اند. اما با وجود این اعتراض‌ها، به‌دلیل نبود جایگزین مناسب و مقاومت اقتصادی، تولید آن همچنان ادامه دارد.

 بخش دوم: کامیون‌های بنز ساخت ایران‌خودرو دیزل

پیشینه همکاری با بنز ایران خودرو دیزل

ایران‌خودرو دیزل (که ابتدا با نام خاور شناخته می‌شد) از دهه ۱۳۴۰ همکاری با شرکت مرسدس‌بنز آلمان را آغاز کرد. کامیون‌های معروفی چون: کامیون بنز ۹۱۱ بنز ۱۹۲۴ بنز ۲۶۲۴ و بعدها مدل‌های آکسور (Axor) در ایران با مجوز رسمی و تحت لیسانس تولید یا مونتاژ می‌شدند.

چرا کامیون های بنز ایرنخودرو هنوز تولید می‌شوند؟

برند جا افتاده در حمل‌ونقل؛ در ذهن رانندگان و صاحبان شرکت‌های حمل‌ونقل، برند بنز نماد دوام، قدرت و قابل‌اعتماد بودن است. بسیاری از رانندگان حاضرند مدل قدیمی بنز را به برندهای جدید چینی ترجیح دهند.

 زیرساخت تولید بومی؛  ایران‌خودرو دیزل سال‌هاست که خطوط مونتاژ و تولید قطعات این مدل‌ها را در اختیار دارد. تغییر این خطوط نیازمند سرمایه‌گذاری کلان است که در شرایط فعلی اقتصادی ممکن نیست.

 عدم دسترسی به فناوری جدید؛  به‌خاطر تحریم‌ها پس از بازگشت تحریم‌های آمریکا در سال ۲۰۱۸، شرکت دایملر (مالک بنز) همکاری رسمی با ایران را قطع کرد. از آن زمان، ایران‌خودرو دیزل دیگر نمی‌تواند مدل‌های جدید آکسور یا آکتروس را به‌طور رسمی تولید کند و به ناچار تولید مدل‌های قدیمی‌تر یا مونتاژ شده را ادامه می‌دهد.

 صرفه اقتصادی برای دولت و مشتری؛ تولید کامیون‌های بنز با فناوری‌های قدیمی، اگرچه به‌روز نیستند، اما همچنان نسبت به واردات یا همکاری‌های جدید ارزان‌تر و سریع‌تر هستند.

بشتر بخوانید؛ بازگشت نیسان آبی با فیس جدید؛ نگاهی به زامیاد EX با استانداردهای 85 گانه!

 نتیجه‌گیری

در این مطلب سعی کردیم به دلایل اینکه چرا هنوز نیسان و بنز ایران خودرو تولید می‌شود؟ بپردازیم. در حالی که از نظر مهندسی و زیست‌محیطی ادامه تولید این وسایل نقلیه توجیه‌پذیر نیست؛ اما ترکیبی از نبود جایگزین، ساختار معیوب صنعت خودرو، تحریم‌های خارجی، و نیاز بازار داخلی باعث شده‌اند که همچنان در خط تولید باقی بمانند. پایان تولید این خودروها نیازمند یک تغییر جدی در سیاست‌گذاری صنعتی، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های به روز، و حضور مجدد برندهای معتبر در بازار ایران است؛ امری که در شرایط فعلی، بیش از آنکه فنی باشد، سیاسی و اقتصادی است.