چالش بزرگ بنادر شمال، آیا توان تأمین کالاهای اساسی کشور را دارند؟

در حالی که بیش از ۸۵ درصد کالاهای وارداتی کشور از طریق دو بندر شهید رجایی و بندر امام خمینی وارد می‌شود، چالش بزرگ بنادر شمال مطرح است که آیا در صورت بروز محدودیت یا تغییر مسیرهای تجاری، بنادر شمالی ایران توان جایگزینی و تأمین کالاهای اساسی کشور را دارند؟

سهم سنگین بنادر جنوبی در واردات کشور

بندر شهید رجایی به عنوان بزرگ‌ترین بندر کانتینری ایران، سالانه حدود ۳ میلیون کانتینر جابه‌جا می‌کند و ستون فقرات تجارت کانتینری کشور به شمار می‌رود. در مقابل، بندر امام خمینی به عنوان هاب واردات غلات و نهاده‌های دامی، سهم عمده‌ای در تأمین امنیت غذایی کشور دارد. بر اساس آمارهای رسمی، ظرفیت واردات بنادر جنوبی به حدود ۱۳۰ میلیون تن در سال می‌رسد؛ رقمی که نشان‌دهنده تمرکز بالای زیرساخت‌های تجاری کشور در جنوب است.

غلامرضا میرزایی، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، با تأکید بر ضرورت فعال‌تر شدن دیپلماسی اقتصادی، پیشنهاد داده است که برای مقابله با ادعاهای مربوط به محاصره دریایی و تقویت امنیت غذایی، ظرفیت بنادر شمالی کشور جدی‌تر مورد استفاده قرار گیرد.

نوروز بهاء، کارشناس ارشد دریایی، معتقد است پیش از هر قضاوتی باید به آمارها توجه کرد. به گفته او، ظرفیت اسمی پنج بندر اصلی شمال کشور حدود ۳۰ میلیون تن است؛ با این حال در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از جنگ روسیه و اوکراین، میزان تخلیه و بارگیری این بنادر به حدود ۸ تا ۱۲ میلیون تن در سال رسیده است که بخش عمده آن مربوط به دانه‌های روغنی و نهاده‌های دامی است.

در حوزه کانتینری نیز وضعیت متفاوت است. برخلاف بنادر جنوبی که میلیون‌ها تن جابه‌جا می‌کنند، واردات کانتینری در بنادر شمالی بسیار محدود بوده و عمدتاً به دلیل نبود تقاضای کالای کانتینری در این مسیر و محدودیت‌های لجستیکی است.

چالش بزرگ بنادر شمال کشور چیست؟

یکی از چالش‌های اساسی بنادر شمالی، عدم دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد است. دریای مازندران تنها از طریق کانال‌های ولگا–دن و ولگا–بالت به آب‌های آزاد متصل می‌شود؛ مسیرهایی که:

• صرفاً در اختیار کشتی‌های تحت پرچم روسیه هستند  

• تنها کشتی‌های کوچک رودخانه‌ای با ظرفیت حدود ۴ هزار تن و آبخور ۳.۵ متر امکان عبور دارند  

چالش دیگر، زیرساخت‌های پسکرانه‌ای است. سهم حمل‌ونقل ریلی در جابه‌جایی بار کشور حدود ۱۵ درصد است و کمبود واگن، سرعت پایین خطوط و محدودیت ظرفیت، انتقال سریع کالاهای اساسی را دشوار می‌کند.

اگرچه بندر امیرآباد به شبکه ریلی سراسری متصل شده، اما فرسودگی و محدودیت‌های فنی راه‌آهن شمال، پاسخگوی حجم بالای بار نیست و این مسیر بیش از آنکه برای بار سنگین مناسب باشد، کارکرد گردشگری دارد.

با این حال، نمی‌توان از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی شمال کشور چشم‌پوشی کرد. کریدور میانی که چین را از طریق قزاقستان، دریای مازندران، آذربایجان و ترکیه به اروپا متصل می‌کند، سالانه حدود ۶۰ هزار TEU جابه‌جایی دارد و می‌تواند در آینده سهم بیشتری از تجارت منطقه‌ای را به خود اختصاص دهد.

توسعه زیرساخت‌های بندری، تجهیز اسکله‌ها، تقویت خطوط ریلی و بهبود همکاری‌های منطقه‌ای می‌تواند سهم بنادر شمالی را افزایش دهد؛ اما در شرایط فعلی، این بنادر توان جایگزینی کامل بنادر جنوبی در تأمین کالاهای اساسی را ندارند و بیشتر می‌توانند نقش مکمل و پشتیبان ایفا کنند.

بیشتر بخوانید؛ احتکار ۵۶۰ هزار لیتر روغن موتور در مازندران، کشف انبار ۱۰۰ میلیاردی!

اگر سهم بنادر شمالی در واردات افزایش یابد، استان‌های شمالی و مسیرهای ترانزیتی کشور با رشد تقاضا برای کامیون و کشنده‌های باری روبه‌رو خواهند شد؛ که می‌تواند بازار خرید و فروش کامیون را نیز دستخوش تغییر کند.

نظر شما درباره چالش بزرگ بنادر شمال چیست؟

به نظر شما آیا سرمایه‌گذاری گسترده در بنادر شمالی می‌تواند معادلات تجاری کشور را تغییر دهد؟  

دیدگاه‌ها و تحلیل‌های خودتان را در بخش کامنت‌ها با ما و دیگر مخاطبان باکامیون در میان بگذارید.